①大dà学xué之zhī道dào,在zài明mínɡ明mínɡ德dé,在zài亲qīn民mín,在zài止zhǐ于yú至zhì善shàn.知zhī止zhǐ而ér后hòu有yǒu定dìnɡ,定dìnɡ而ér后hòu能nénɡ静jìnɡ,静jìnɡ而ér后hòu能nénɡ安ān,安ān而ér后hòu能nénɡ虑lǜ,虑lǜ而ér后hòu能nénɡ得dé.物wù有yǒu本běn末mò,事shì有yǒu终zhōnɡ始shǐ,知zhī所suǒ先xiān后hòu,则zé近jìn道dào矣yǐ.之阿布丰王创作古gǔ之zhī欲yù明mínɡ明mínɡ德dé于yú天tiān下xià者zhě,先xiān治zhì其qí国guó；欲yù治zhì其qí国guó者zhě,先xiān齐qí其qí家jiā；欲yù齐qí其qí家jiā者zhě,先xiān修xiū其qí身shēn；欲yù修xiū其qí身shēn者zhě,先xiān正zhènɡ其qí心xīn；欲yù正zhènɡ其qí心xīn者zhě,先xiān诚chénɡ其qí意yì；欲yù诚chénɡ其qí意yì者zhě,先xiān致zhì其qí知zhī；致zhì知zhī在zài格gé物wù.物wù格gé而ér后hòu知zhī至zhì,知zhī至zhì而ér后hòu意yì诚chénɡ,意yì诚chénɡ而ér后hòu心xīn正zhènɡ,心xīn正zhènɡ而ér后hòu身shēn修xiū,身shēn修xiū而ér后hòu家jiā齐qí,家jiā齐qí而ér后hòu国guó治zhì,国guó治zhì而ér后hòu天tiān下xià平pínɡ.自zì天tiān子zǐ以yǐ至zhì于yú庶shù人rén,一yī是shì皆jiē以yǐ修xiū身shēn为wéi本běn.其qí本běn乱luàn而ér末mò治zhì者zhě,否fǒu矣yǐ；其qí所suǒ厚hòu者zhě薄bó,而ér其qí所suǒ薄bó者zhě厚hòu,未wèi之zhī有yǒu也yě.此cǐ谓wèi知zhī本běn.此cǐ谓wèi知zhī之zhī至zhì也yě.②所suǒ谓wèi诚chénɡ其qí意yì者zhě,毋wú自zì欺qī也yě.如rú恶wù恶è臭xiù,如rú好hào好hǎo色sè,此cǐ之zhī谓wèi自zì谦qiè.故ɡù君jūn子zǐ必bì慎shèn其qí独dú也yě.小xiǎo人rén闲xián 居jū为wéi不bù善shàn,无wú所suǒ不bù至zhì；见jiàn君jūn子zǐ而ér后hòu厌yàn然rán,掩yǎn其qí不bù善shàn ,而ér著zhù其qí善shàn.人rén之zhī视shì己jǐ,如rú见jiàn其qí肺fèi肝gān然rán,则zé何hé益yì矣yǐ？此cǐ谓wèi诚chénɡ于yú中zhōnɡ,形xínɡ于yú外wài.故ɡù君jūn子zǐ必bì慎shèn其qí独dú也yě.曾zēnɡ子zǐ曰yuē：“十shí目mù所suǒ视shì,十shí手shǒu所suǒ指zhǐ,其qí严yán乎hū！”富fù润rùn屋wū,德dé润rùn身shēn,心xīn广guǎnɡ体tǐ胖pán.故ɡù君jūn子zǐ必bì诚chénɡ其qí意yì.③《诗shī》云yún：“瞻zhān彼bǐ淇qí澳yù,菉lù竹zhú猗yī猗yī；有yǒu斐fěi君jūn子zǐ,如rú切qiē如rú磋cuō,如rú琢zhuó如rú磨mó；瑟sè兮xī僴xiàn兮xī,赫hè兮xī喧xuān兮xī；有yǒu斐fěi君jūn子zǐ,终zhōnɡ不bù可kě谖xuān兮xī.”如rú切qiē如rú磋cuō者zhě,道dào学xué也yě；如rú琢zhuó如rú磨mó者zhě,自zì修xiū也yě；瑟sè兮xī僴xiàn兮xī者zhě,恂xún慄lì也yě；赫hè兮xī喧xuān兮xī者zhě,威wēi仪yí也yě；有yǒu斐fěi君jūn子zǐ,终zhōnɡ不bù可kě谖xuān兮xī者zhě,道dào盛shènɡ德dé至zhì善shàn.民mín之zhī不bù能nénɡ忘wànɡ也yě.④《诗shī》云yún：“於wū呜戏hū呼！前qián王wánɡ不bú忘wànɡ.”君jūn子zǐ贤xián其qí贤xián而ér亲qīn其qí亲qīn,小xiǎo人rén乐lè其qí乐lè而ér 利lì其qí利lì,此cǐ以yǐ沒mò世shì不bú忘wànɡ也yě.《康kānɡ诰gào》曰yuē：“克kè明mínɡ德dé.”太tài甲jiǎ曰yuē：“顾ɡù諟shì天tiān之zhī明mínɡ命mìnɡ.”帝dì典diǎn曰yuē：“克kè明mínɡ峻jùn德dé.”皆jiē自zì明mínɡ也yě.汤tānɡ之zhī《盘pán铭mínɡ》曰yuē：“苟gǒu日rì新xīn,日rì日rì新xīn ,又yòu日rì新xīn.”《康kānɡ诰gào》曰yuē：“作zuò新xīn民mín.”《诗shī》曰yuē：“周zhōu虽suī旧jiù邦bānɡ,其qí命mìnɡ维wéi新xīn.”是shì故ɡù君jūn子zǐ无wú所suǒ不bú用yònɡ其qí极jí.⑤《诗shī》云yún：“邦bānɡ畿jī千qiān里lǐ,惟wéi民mín所suǒ止zhǐ.”《诗shī》云yún：“缗mián蛮mán黄huánɡ鸟niǎo,止zhǐ于yú丘qiū隅yú.”子zǐ曰yuē：“于yú止zhǐ,知zhī其qí所suǒ止zhǐ,可kě以yǐ人rén而ér不bù如rú鸟niǎo 乎hū?”《诗shī》云yún：“穆mù穆mù文wén王wánɡ,於wū缉qì熙xī敬jìnɡ止zhǐ.”为wéi人rén君jūn,止zhǐ于yú仁rén；为wéi人rén臣chén,止zhǐ于yú敬jìnɡ；为wéi人rén子zǐ,止zhǐ于yú孝xiào；为wéi人rén父fù,止zhǐ于yú慈cí；与yǔ国guó人rén交jiāo,止zhǐ于yú信xìn.子zǐ曰yuē：“听tīnɡ讼sònɡ,吾wú犹yóu人rén也yě；必bì也yě使shǐ无wú讼sònɡ乎hū！”无wú情qínɡ者zhě,不bù得dé尽jìn其qí辞cí,大dà畏wèi民mín志zhì.此cǐ谓wèi知zhī本běn.⑥所suǒ谓wèi修xiū身shēn在zài正zhènɡ其qí心xīn者zhě：身shēn有yǒu所suǒ忿fèn懥zhì,则zé不bù得dé其qí正zhènɡ；有yǒu所suǒ恐kǒnɡ惧jù,则zé不bù得dé其qí正zhènɡ；有yǒu所suǒ好hào乐lè,则zé不bù得dé其qí正zhènɡ；有yǒu所suǒ忧yōu患huàn,则zé不bù得dé其qí正zhènɡ.心xīn不bù在zài焉yān ,视shì而ér不bù见jiàn,听tīnɡ而ér不bù闻wén,食shí而ér不bù知zhī其qí味wèi.此cǐ谓wèi修xiū身shēn 在zài正zhènɡ其qí心xīn⑦所suǒ谓wèi齐qí其qí家jiā在zài修xiū其qí身shēn者zhě：人rén之zhī其qí所suǒ亲qīn爱ài 而ér辟pì焉yān,之zhī其qí所suǒ贱jiàn恶wù而ér辟pì焉yān,之zhī其qí所suǒ畏wèi敬jìnɡ而ér辟pì焉yān,之zhī其qí所suǒ哀āi矜jīn而ér辟pì焉yān,之zhī其qí所suǒ敖ào惰duò而ér辟pì焉yān,故ɡù好hào而ér知zhī其qí恶è,恶wù而ér知zhī其qí美měi者zhě,天tiān下xià鲜xiǎn矣yǐ.故ɡù谚yàn有yǒu之zhī曰yuē：“人rén莫mò知zhī其qí子zǐ之zhī恶è,莫mò知zhī其qí苗miáo之zhī硕shuò.”此cǐ谓wèi身shēn不bù修xiū不bù可kě以yǐ齐qí其qí家jiā.⑧所suǒ谓wèi治zhì国guó必bì先xiān齐qí其qí家jiā者zhě：其qí家jiā不bù可kě教jiào,而ér能nénɡ教jiào人rén者z hě,无wú之zhī.故ɡù君jūn子zǐ不bù出chū家jiā而ér成chénɡ教jiào于yú国guó.孝xiào者zhě,所suǒ以yǐ事shì君jūn也yě；弟tì者zhě,所suǒ以yǐ事shì长zhǎnɡ也yě；慈cí者zhě,所suǒ以yǐ使shǐ众zhònɡ也yě.康kānɡ诰gào曰yuē：“如rú保bǎo赤chì子zǐ.”心xīn诚chénɡ求qiú之zhī,虽suī不bú中zhònɡ,不bù远yuǎn矣yǐ.未wèi有yǒu学xué养yǎnɡ子zǐ而ér后hòu嫁jià者zhě也yě.一yī家jiā仁rén,一yī国guó兴xīnɡ仁rén；一yī家jiā让rànɡ,一yī国guó兴xīnɡ让rànɡ；一yī人rén贪tān戾lì,一yī国guó作zuò乱luàn.其qí机jī如rú此cǐ.此cǐ谓wèi一yì言yán偾fèn事shì,一yì人rén定dìnɡ国guó.尧yáo舜shùn率shuài天tiān下xià以yǐ仁rén,而ér民mín从cónɡ之zhī.桀jié纣zhòu率shuài天tiān下xià以yǐ暴bào,而ér民mín从cónɡ之zhī.其qí所suǒ令lìnɡ反fǎn其qí所suǒ好hào,而ér民mín不bù从cónɡ.是shì故ɡù君jūn子zǐ有yǒu诸zhū己jǐ,而ér后hòu求qiú诸zhū人rén;无wú诸zhū己jǐ,而ér后hòu非fēi诸zhū人rén.所suǒ藏cánɡ乎hū身shēn不bú恕shù,而ér能nénɡ喻yù诸zhū人rén者zhě,未wèi之zhī有yǒu也yě.故ɡù治zhì国guó在zài齐qí其qí家jiā.《诗shī》云yún：“桃tāo之zhī夭yāo夭yāo,其qí叶yè蓁zhēn蓁zhēn.之zhī子zǐ于yú归guī,宜yí其qí家jiā人rén.”宜yí其qí家jiā人rén,而ér后hòu可kě以yǐ教jiào国guó人rén.《诗shī》云yún：“宜yí兄xiōnɡ宜yí弟dì.”宜yí兄xiōnɡ宜yí弟dì,而ér后hòu可kě以yǐ教jiào国guó人rén.《诗shī》云yún：“其qí仪yí不bú忒tè,正zhènɡ是shì四sì国guó.”其qí为wéi父fù子zǐ兄xiōnɡ弟dì足zú法fǎ,而ér后hòu民mín法fǎ之zhī也yě.此cǐ谓wèi治zhì国guó在zài齐qí其qí家jiā.⑨所suǒ谓wèi平pínɡ天tiān下xià在zài治zhì其qí国guó者zhě：上shànɡ老lǎo老lǎo,而ér民mín 兴xīnɡ孝xiào；上shànɡ长zhǎnɡ长zhǎnɡ,而ér民mín兴xīnɡ弟tì；上shànɡ恤xù孤gū而ér民mín不bú倍bèi.是shì以yǐ君jūn子zǐ有yǒu絜xié矩jǔ之zhī道dào也yě.所suǒ恶wù于yú上shànɡ,毋wú以yǐ使shǐ下xià；所suǒ恶wù于yú下xià,毋wú以yǐ事shì上shànɡ；所suǒ恶wù于yú前qián,毋wú以yǐ先xiān后hòu；所suǒ恶wù于yú后hòu,毋wú以yǐ从cónɡ前qián；所suǒ恶wù于yú右yòu,毋wú以yǐ交jiāo于yú左zuǒ；所suǒ恶wù于yú左zuǒ,毋wú以yǐ交jiāo于yú右yòu.此cǐ之zhī谓wèi絜xié矩jǔ之zhī道dào.⑩《诗shī》云yún：“乐lè只zhǐ君jūn子zǐ,民mín之zhī父fù母mǔ.”民mín之zhī所suǒ好hào好hào之zhī,民mín之zhī所suǒ恶wù恶wù之zhī,此cǐ之zhī谓wèi民mín之zhī父fù母mǔ.《诗shī》云yún：“节jié彼bǐ南nán山shān,维wéi石shí岩yán岩yán,赫hè赫hè师shī尹yǐn,民mín具jù尔ěr瞻zhān.”有yǒu国guó者zhě不bù可kě以yǐ不bù慎shèn,辟pì则zé为wèi天tiān下xià僇lù矣yǐ.《诗shī》云yún：“殷yīn之zhī未wèi丧sànɡ师shī,克kè配pèi上shànɡ帝dì.仪yí监jiàn于yú殷yīn,峻jùn命mìnɡ不bù易yì.”道dào得dé众zhònɡ则zé得dé国guó,失shī众zhònɡ则zé失shī国guó.是shì故ɡù君jūn子zǐ先xiān慎shèn乎hū德dé.有yǒu德dé此cǐ有yǒu人rén,有yǒu人rén此cǐ有yǒu 土tǔ,有yǒu土tǔ此cǐ有yǒu财cái,有yǒu财cái此cǐ有yǒu用yònɡ.德dé者zhě本běn也yě,财cái者zhě末mò也yě.外wài本běn内nèi末mò,争zhēnɡ民mín施shī夺duó.是shì故ɡù财cái聚jù则zé民mín散sàn,财cái 散sàn则zé民mín聚jù.是shì故ɡù言yán悖bèi而ér出chū者zhě,亦yì悖bèi而ér入rù；货huò悖bèi而ér入rù者zhě,亦yì悖bèi而ér出chū.（11）《康kānɡ诰gào》曰yuē：“惟wéi命mìnɡ不bù于yú常chánɡ.”道dào善shàn则zé得dé之zhī,不bù善shàn则zé失shī之zhī矣yǐ.楚chǔ书shū曰yuē：“楚chǔ国guó无wú以yǐ为wéi宝bǎo,惟wéi善shàn以yǐ为wéi宝bǎo.”舅jiù犯fàn曰yuē：“亡wánɡ人rén无wú以yǐ为wéi宝bǎo,仁rén亲qīn以yǐ为wéi宝bǎo.”秦qín誓shì曰yuē：“若ruò有yǒu一yí介jiè臣chén,断duàn断duàn兮xī无wú他tā技jì,其qí心xīn休xiū休xiū焉yān,其qí如rú有yǒu容rónɡ焉yān.人rén之zhī有yǒu技jì,若ruò己jǐ有yǒu之zhī；人rén之zhī彦yàn圣shènɡ,其qí心xīn好hào之zhī；不bú啻chì若ruò自zì其qí口kǒu出chū,寔shí能nénɡ容rónɡ之zhī,以yǐ能nénɡ保bǎo我wǒ子zǐ孙sūn黎lí民mín.尚shànɡ亦yì有yǒu利lì哉zāi！人rén之zhī有yǒu技jì,媢mào嫉jí以yǐ恶wù之zhī；人rén之zhī彦yàn圣shènɡ,而ér违wéi之zhī俾bǐ不bù通tōnɡ,寔shí不bù能nénɡ容rónɡ,以yǐ不bù能nénɡ保bǎo 我wǒ子zǐ孙sūn黎lí民mín,亦yì曰yuē殆dài哉zāi！”唯wéi仁rén人rén放fànɡ流liú之zhī,迸bǐnɡ诸zhū四sì夷yí,不bù与yǔ同tónɡ中zhōnɡ国guó.此cǐ谓wèi唯wéi 仁rén人rén为wéi能nénɡ爱ài人rén,能nénɡ恶wù人rén.见jiàn贤xián而ér不bù能nénɡ举jǔ,举jǔ而ér不bù能nénɡ先xiān,命mìnɡ也yě；见jiàn不bú善shàn而ér不bù能nénɡ退tuì,退tuì而ér不bù能nénɡ远yuǎn,过guò也yě.好hào人rén之zhī所suǒ恶wù,恶wù人rén之zhī所suǒ好hào,是shì谓wèi拂fú人rén之zhī性xìnɡ.菑zāi必bì逮dài夫fú身shēn.是shì故ɡù君jūn子zǐ有yǒu大dà道dào,必bì忠zhōnɡ信xìn以yǐ得dé之zhī,骄jiāo泰tài以yǐ失shī之zhī.（12）生shēnɡ财cái有yǒu大dà道dào：生shēnɡ之zhī者zhě众zhònɡ,食shí之zhī者zhě寡g uǎ,为wéi之zhī者zhě疾jí,用yònɡ之zhī者zhě舒shū,则zé财cái恒hénɡ足zú矣yǐ.仁rén者zhě以yǐ财cái 发fā身shēn,不bù仁rén者zhě以yǐ身shēn发fā财cái.未wèi有yǒu上shànɡ好hào仁rén,而ér下xià不bú好hào 义yì者zhě也yě；未wèi有yǒu好hào义yì,其qí事shì不bù终zhōnɡ者zhě也yě；未wèi有yǒu府fǔ库kù财cái,非fēi其qí财cái者zhě也yě.孟mènɡ献xiàn子zǐ曰yuē：“畜xù马mǎ乘shènɡ,不bù察chá于yú鸡jī豚tún；伐fá冰bīnɡ之zhī家jiā,不bú畜xù牛niú羊yánɡ；百bǎi乘shènɡ之zhī家jiā,不bú畜xù聚jù敛liǎn之zhī臣chén；与yǔ其qí有yǒu聚jù敛liǎn之zhī臣chén,宁nìnɡ有yǒu盜dào臣chén.”此cǐ谓wèi 国guó不bù以yǐ利lì为wéi利lì,以yǐ义yì为wéi利lì也yě.长zhǎnɡ国guó家jiā而ér务wù财cái用yònɡ者zhě,必bì自zì小xiǎo人rén矣yǐ,彼bǐ为wéi善shàn之zhī.小xiǎo人rén之zhī使shǐ为wéi国guó家jiā.菑zāi害hài并bìnɡ至zhì,虽suī有yǒu善shàn者zhě,亦yì无wú如rú之zhī何hé矣yǐ.此cǐ谓wèi国guó不bù以yǐ利lì为wéi利lì,以yǐ义yì为wéi利lì也yě.中庸【导读】《中庸》原是《小戴礼记》中的一篇.旧说《中庸》是子思所作.其实是秦汉时儒家的作品,它也是中国古代讨论教育理论的重要论著.《中庸》是儒家论述“中庸之道”,并提出人性修养的教育理论著作.《中庸》要人们贯彻孔门相传的“忠恕之道”,说：“忠恕违道不远,施诸己而不愿,亦勿施于人.”正是孔丘“己所不欲,勿施于人”思想的发挥,要求在处置人与人的关系上合于“中庸之道”.《中庸》郑玄注：“中庸者,以其记中和之为用也；庸,用也.孔子之孙子思作之,以昭明圣祖之德也.”北宋程颢、程颐极力尊崇《中庸》.南宋朱熹又作《中庸集注》,并把《中庸》和《年夜学》、《论语》、《孟子》并列称为“四书”.宋、元以后,《中庸》成为学校官定的教科书和科举考试的必念书,对古代教育发生了极年夜的影响.《中庸》全篇第d ì一y ī章zh āng天ti ān 命m ìng 之zh ī 谓w èi 性x ìng ；率l ǜ 性x ìng 之zh ī 谓w èi 道d ào ；修xi ū道d ào 之zh ī 谓w èi 教ji ào .道d ào 也y ě 者zh ě不b ù 可k ě 须x ū 臾y ú离l í也y ě；可k ě 离l í,非f ēi 道d ào也y ě.是sh ì 故g ù 君j ūn 子z ǐ 戒ji è 慎sh èn 乎h ū其q í 所su ǒ 不b ù睹d ǔ,恐k ǒng 惧j ù 乎h ū 其q í所su ǒ 不b ù 闻w én .莫m ò见ji àn 乎h ū 隐y ǐn ,莫m ò 显xi ǎn 乎h ū 微w ēi .故g ù 君j ūn 子z ǐ 慎sh èn 其q í独d ú也y ě.喜x ǐ、怒n ù、哀āi 、乐l è 之zh ī 未w èi 发f ā,谓w èi之zh ī 中zh ōng .发f ā 而ér 皆ji ē 中zh ōng 节ji é,谓w èi 之zh ī 和h é.中zh ōng 也y ě 者zh ě,天ti ān 下xi à 之zh ī年夜d à 本b ěn 也y ě.和h é也y ě者zh ě,天ti ān 下xi à 之zh ī 达d á 道d ào也y ě.致zh ì 中zh ōng 和h é,天ti ān 地d ì 位w èi 焉y ān ,万w àn 物w ù 育y ù 焉y ān .第d ì二èr 章zh āng仲zh òng 尼n í曰yu ē:“君j ūn 子z ǐ,中zh ōng 庸y ōng ；小xi ǎo 人r én ,反f ǎn 中zh ōng 庸y ōng .君j ūn 子z ǐ 之zh ī 中zh ōng 庸y ōng 也y ě,君j ūn 子z ǐ 而ér 时sh í 中zh ōng.小xi ǎo 人r én 之zh ī中zh ōng 庸y ōng 也y ě,小xi ǎo 人r én 而ér 无w ú 忌j ì 惮d àn也y ě.”第d ì三s ān 章zh āng子z ǐ曰yu ē：“中zh ōng庸y ōng 其q í至zh ì矣y ǐ乎h ū！民m ín鲜xi ǎn能n éng久ji ǔ矣y ǐ.”第d ì四s ì章zh āng子z ǐ曰yu ē：“道d ào之zh ī不b ù行x íng也y ě,我w ǒ知zh ī之zh ī矣y ǐ：知zh ī者zh ě 过gu ò 之zh ī；愚y ú者zh ě不b ù及j í也y ě.道d ào之zh ī不b ù明m íng也y ě,我w ǒ知zh ī之zh ī矣y ǐ：贤xi án 者zh ě过gu ò 之zh ī；不b ú肖xi ào者zh ě不b ù及j í也y ě.人r én莫m ò不b ù饮y ǐn食sh í 也y ě.鲜xi ǎn 能n éng 知zh ī 味w èi 也y ě.”第d ì五w ǔ章zh āng子z ǐ曰yu ē：“道d ào 其q í不b ù行x íng矣y ǐ夫f ū.” 第d ì六li ù章zh āng子z ǐ曰yu ē：“舜sh ùn其q í年夜d à知zh ī也y ě与y ǔ！舜sh ùn好h ǎo问w èn以y ǐ好h ǎo 察ch á迩ěr言y án.隐y ǐn 恶è而ér扬y áng善sh àn.执zh í其q í两li ǎng 端du ān,用y òng其q í中zh ōng于y ú民m ín.其q í斯s ī以y ǐ为w éi舜sh ùn乎h ū！”第d ì七q ī章zh āng子z ǐ曰yu ē：”人r én 皆ji ē曰yu ē‘予y ǔ知zh ī’,驱q ū而ér 纳n à诸zh ū罟g ǔ擭hu ò陷xi àn阱j ǐng之zh ī中zh ōng,而ér莫m ò之zh ī知zh ī辟p ì也y ě.人r én皆ji ē曰yu ē‘予y ǔ知zh ī’,择z é乎h ū中zh ōng庸y ōng,而ér 不b ù能n éng 期q ī月yu è守sh ǒu也y ě.”第d ì八b ā章zh āng子z ǐ曰yu ē：“回hu í之zh ī为w éi 人r én 也y ě：择z é乎h ū中zh ōng 庸y ōng,得d é一y ì善sh àn,则z é拳qu án 拳qu án 服f ú膺y īng,而ér 弗f ú失sh ī之zh ī矣y ǐ.”第d ì九ji ǔ章zh āng子z ǐ曰yu ē：“天ti ān 下xi à国gu ó家ji ā,可k ě均j ūn 也y ě；爵ju é禄l ù,可k ě辞c í也y ě；白b ái 刃r èn,可k ě蹈d ǎo 也y ě；中zh ōng 庸y ōng 不b ù可k ě能n éng 也y ě.”第d ì十sh í章zh āng 子z ǐ路l ù问w èn强qi áng.子z ǐ曰yu ē,“南n án 方f āng 之zh ī强qi áng 与y ǔ,北b ěi 方f āng 之zh ī强qi áng与y ǔ,抑y ì而ér 强qi áng与y ǔ？寞m ò柔r óu以y ǐ教ji ào ,不b ù报b ào无w ú道d ào,南n án方f āng之zh ī强qi áng也y ě.君j ūn子z ǐ居j ū 之zh ī.衽r èn 金j īn 革g é,死s ǐ而ér不b ù厌y àn,北b ěi 方f āng之zh ī强qi áng也y ě.而ér 强qi áng者zh ě居j ū之zh ī.故g ù君j ūn子z ǐ和h é而ér 不b ù流li ú；强qi áng 哉z āi 矫ji ǎo.中zh ōng立l ì而ér不b ù倚y ǐ；强qi áng 哉z āi 矫ji ǎo .国gu ó有y ǒu 道d ào,不b ù变bi àn塞s ài焉y ān；强qi áng哉z āi 矫ji ǎo.国gu ó无w ú道d ào,至zh ì死s ǐ不b ù变bi àn；强qi áng哉z āi矫ji ǎo.”第d ì十sh í一y ì章zh āng子z ǐ曰yu ē：“素s ù隐y ǐn ,行x íng 怪gu ài ,后h òu 世sh ì有y ǒu述sh ù焉y ān：吾w ú弗f ú为w éi 之zh ī矣y ǐ.君j ūn 子z ǐ遵z ūn道d ào而ér 行x íng,半b àn涂t ú而ér 废f èi：吾w ú弗f ú能n éng 已y ǐ矣y ǐ.君j ūn 子z ǐ依y ī乎h ū中zh ōng庸y ōng.遯g ān世sh ì不b ú见ji àn知zh ī而ér 不b ù悔hu ǐ：唯w éi圣sh èng者zh ě能n éng之zh ī.”第d ì十sh í二èr 章zh āng君j ūn 子z ǐ之zh ī道d ào ,费f èi 而ér 隐y ǐn .夫f ū妇f ù之zh ī愚y ú,可k ě以y ǐ与y ǔ之zh ī焉y ān ,及j í其q í至zh ì也y ě,虽su ī圣sh èng人r én 亦y ì有y ǒu所su ǒ不b ù知zh ī焉y ān.夫f ū妇f ù之zh ī不b ú肖xi ào,可k ě以y ǐ能n éng行x íng焉y ān ,及j í其q í至zh ì也y ě,虽su ī圣sh èng人r én 亦y ì有y ǒu 所su ǒ 所su ǒ不b ù能n éng 焉y ān .天ti ān地d ì之zh ī年夜d à也y ě,人r én 犹y óu 有y ǒu所su ǒ 憾h àn .故g ù 君j ūn 子z ǐ语y ǔ年夜d à,天ti ān 下xi à莫m ò能n éng载z ǎi 焉y ān ,语y ǔ小xi ǎo,天ti ān 下xi à莫m ò能n éng破p ò焉y ān .诗sh ī云y ún：“鸢yu ān飞f ēi 戾l ì天ti ān；鱼y ú 跃yu è于y ú渊yu ān .”言y án其q í上sh àng下xi à察ch á也y ě.君j ūn 子z ǐ之zh ī道d ào,造z ào端du ān乎h ū夫f ū妇f ù；及j í其q í至zh ì也y ě,察ch á乎h ū天ti ān 地d ì.右y òu第d ì十sh í二èr 章zh āng ,子z ǐ思s ī之zh ī言y án,盖g ài 以y ǐ申sh ēn明m íng首sh ǒu章zh āng,道d ào不b ù可k ě离l í之zh ī意y ì也y ě.其q í下xi à八b ā 章zh āng,杂z á引y ǐn孔k ǒng子z ǐ之zh ī言y án以y ǐ明m íng之zh ī. 第d ì十sh í三s ān章zh āng子z ǐ曰yu ē:“道d ào 不b ù远yu ǎn人r én.人r én之zh ī为w éi道d ào而ér远yu ǎn人r én,不b ù可k ě以y ǐ为w éi 道d ào.诗sh ī云y ún ：‘伐f á柯k ē伐f á柯k ē,其q í则z é不b ù远yu ǎn.’执zh í柯k ē以y ǐ伐f á柯k ē,睨n ì而ér视sh ì之zh ī.犹y óu以y ǐ为w éi远yu ǎn .故g ù君j ūn 子z ǐ以y ǐ人r én 治zh ì 人r én ,改g ǎi 而ér 止zh ǐ.忠zh ōng 恕sh ù违w éi道d ào不b ù远yu ǎn.施sh ī诸zh ū己j ǐ而ér 不b ù愿yu àn,亦y ì勿w ù施sh ī于y ú人r én.君j ūn子z ǐ之zh ī道d ào四s ì,丘qi ū未w èi能n éng一y ì焉y ān ：所su ǒ 求qi ú乎h ū子z ǐ,以y ǐ事sh ì父f ù,未w èi能n éng也y ě；所su ǒ 求qi ú 乎h ū 臣ch én,以y ǐ事sh ì君j ūn,未w èi能n éng也y ě；所su ǒ求qi ú乎h ū弟d ì,以y ǐ事sh ì兄xi ōng,未w èi 能n éng 也y ě；所su ǒ求qi ú乎h ū朋p éng友y ǒu,先xi ān施sh ī之zh ī,未w èi能n éng也y ě.庸y ōng德d é之zh ī行x íng ,庸y ōng 言y án 之zh ī谨j ǐn ；有y ǒu 所su ǒ 不b ù足z ú,不b ù敢g ǎn 不b ù勉mi ǎn；有y ǒu馀y ú,不b ù感g ǎn尽j ìn.言y án顾g ù行x íng ,行x íng 顾g ù言y án.君j ūn子z ǐ胡h ú不b ù慥z ào慥z ào尔ěr.” 第d ì十sh í四s ì章zh āng君j ūn子z ǐ素s ù其q í位w èi 而ér行x íng,不b ù愿yu àn乎h ū其q í外w ài .素s ù富f ù贵gu ì,行x íng 乎h ū富f ù贵gu ì；数sh ù贫p ín贱ji àn,行x íng 乎h ū贫p ín贱ji àn；素s ù夷y í狄d í,行x íng乎h ū夷y í狄d í；素s ù患hu àn难n àn,行x íng乎h ū患hu àn难n àn.君j ūn子z ǐ无w ú八b ā 而ér 不b ù自z ì得d é 焉y ān .在z ài 上sh àng 位w èi,不b ù陵l íng下xi à；在z ài下xi à位w èi,不b ù援yu án上sh àng；正zh èng己j ǐ而ér 不b ù 求qi ú于y ú人r én.则z é无w ú怨yu àn上sh àng不b ù怨yu àn天ti ān,下xi à不b ù尤y óu人r én.故g ù君j ūn 子z ǐ居j ū易y ì以y ǐ俟q í命m ìng ,小xi ǎo 人r én 行x íng 险xi ǎn以y ǐ徼ji ǎo辛x īn.子z ǐ曰yu ē:“射sh è有y ǒu似s ì乎h ū君j ūn子z ǐ.失sh ī诸zh ū正zh èng鹄g ǔ,反f ǎn 求qi ú 诸zh ū其q í身sh ēn.”第d ì十sh í五w ǔ章zh āng君j ūn子z ǐ之zh ī道d ào ,辟p ì如r ú行x íng 远yu ǎn 必b ì自z ì迩ěr ,辟p ì如r ú登d ēng高g āo必b ì自z ì卑b ēi.诗sh ī曰yu ē：“妻q ī子z ǐ好h ǎo 合h é,如r ú鼓g ǔ瑟s è琴q ín.兄xi ōng 弟d ì既j ì翕x ī,和h é乐l è且qi ě耽d ān.宜y í尔ěr室sh ì家ji ā,乐l è尔ěr妻q ī帑t ǎng.”子z ǐ曰yu ē：“父f ù母m ǔ其q í顺sh ùn矣y ǐ乎h ū.”第d ì十sh í六li ù章zh āng子z ǐ曰yu ē：“鬼gu ǐ神sh én之zh ī为w éi 德d é其q í盛sh èng矣y ǐ乎h ū.视sh ì之zh ī而ér 弗f ú见ji àn；听t īng之zh ī而ér 弗f ú闻w én；体t ǐ物w ù而ér不b ù可k ě遗y í.使sh ǐ天ti ān下xi à之zh ī人r én,齐q í明m íng盛sh èng服f ú,以y ǐ承ch éng祭j ì祀s ì.洋y áng 洋y áng 乎h ū,如r ú在z ài 其q í上sh àng,如r ú在z ài 其q í左zu ǒ右y òu.诗sh ī曰yu ē：‘神sh én之zh ī格g é思s ī,不b ù可k ě度d ù思s ī,矧sh ěn 可k ě射sh è思s ī？’夫f ū微w ēi之zh ī显xi ǎn .诚ch éng之zh ī不b ù可k ě 揜y ǎn,如r ú此c ǐ夫f ū.”第d ì十sh í七q ī章zh āng子z ǐ曰yu ē:“舜sh ùn 其q í年夜d à 孝xi ào 也y ě 与y ǔ！德d é为w éi 圣sh èng 人r én,尊z ūn 为w éi 天ti ān子z ǐ,富f ù有y ǒu四s ì海h ǎi之zh ī内n èi.宗z ōng庙mi ào飨xi ǎng之zh ī,子z ǐ孙s ūn 保b ǎo之zh ī.故g ù年夜d à德d é,必b ì得d ěi 其q í位w èi,必b ì得d ěi 其q í禄l ù,必b ì得d ěi 其q í名m íng,必b ì得d ěi 其q í寿sh òu.故g ù天ti ān 之zh ī生sh ēng物w ù必b ì因y īn 其q í材c ái 而ér 笃d ǔ 焉y ān.故g ù栽z āi者zh ě 培p éi 之zh ī,倾q īng者zh ě覆f ù之zh ī.诗sh ī曰yu ē：‘嘉ji ā乐l è君j ūn 子z ǐ,宪xi àn宪xi àn令l ìng 德d é,宜y í民m ín宜y í人r én.受sh òu 禄l ù于y ú天ti ān.保b ǎo佑y òu命m ìng 之zh ī,自z ì天ti ān 申sh ēn 之zh ī.’故g ù年夜d à德d é者zh ě必b ì受sh òu命m ìng.”第d ì十sh í八b ā章zh āng子z ǐ曰yu ē：“无w ú忧y ōu者zh ě,其q í惟w éi文w én王w áng 乎h ū.以y ǐ王w áng 季j ì为w éi父f ù,以y ǐ武w ǔ王w áng 为w éi 子z ǐ.父f ù作zu ò之zh ī,子z ǐ述sh ù之zh ī.武w ǔ王w áng缵zu ǎn年夜d à王w áng 、王w áng 季j ì、文w én 王w áng 之zh ī绪x ù.壹y ī戎r óng 衣y ī,而ér有y ǒu 天ti ān 下xi à.身sh ēn 不b ù 失sh ī天ti ān下xi à 之zh ī 显xi ǎn名m íng .尊z ūn为w éi天ti ān子z ǐ.富f ù有y ǒu 四s ì海h ǎi 之zh ī内n èi.宗z ōng 庙mi ào飨xi ǎng 之zh ī.子z ǐ孙s ūn保b ǎo之zh ī.武w ǔ王w áng末m ò受sh òu 命m ìng,周zh ōu公g ōng 成ch éng 文w én 武w ǔ 之zh ī德d é.追zhu ī王w áng年夜d à、王w áng季j ì,上sh àng 祀s ì先xi ān 公g ōng以y ǐ天ti ān子z ǐ之zh ī礼l ǐ.斯s ī礼l ǐ也y ě,达d á乎h ū诸zh ū侯h óu年夜d ài 夫fu,及j í士sh ì庶sh ù人r én.父f ù为w éi 年夜d ài 夫fu,子z ǐ为w éi士sh ì；葬z àng以y ǐ年夜d ài 夫fu,祭j ì以y ǐ士sh ì.父f ù为w éi 士sh ì,子z ǐ为w éi 年夜d ài 夫fu ；葬z àng 以y ǐ士sh ì,祭j ì以y ǐ年夜d ài 夫fu .期q ī之zh ī丧s àng,达d á乎h ū年夜d ài 夫fu ；三s ān年ni án之zh ī丧s àng,达d á乎h ū天ti ān 子z ǐ；父f ù母m ǔ之zh ī丧s àng,无w ú贵gu ì贱ji àn,一y ì也y ě.”第d ì 十sh í 九ji ǔ 章zh āng子z ǐ曰yu ē：“武w ǔ 王w áng 、周zh ōu 公g ōng ,其q í达d á孝xi ào 矣y ǐ乎h ū.夫f ū孝xi ào 者zh ě,善sh àn 继j ì人r én 之zh ī志zh ì,善sh àn 述sh ù人r én 之zh ī事sh ì者zh ě也y ě.春ch ūn 秋qi ū,修xi ū其q í祖z ǔ庙mi ào,陈ch én其q í宗z ōng器q ì,设sh è其q í裳ch áng 衣y ī,荐ji àn其q í时sh í食sh í.宗z ōng 庙mi ào 之zh ī礼l ǐ,所su ǒ以y ǐ序x ù 昭zh āo穆m ù也y ě.序x ù爵ju é,所su ǒ以y ǐ辨bi àn贵gu ì贱ji àn也y ě.序x ù 事sh ì,所su ǒ以y ǐ 辨bi àn贤xi án也y ě.旅l ǚ酬ch óu 下xi à为w éi上sh àng ,所su ǒ 以y ǐ达d á 贱ji àn也y ě.燕y àn毛m áo所su ǒ以y ǐ序x ù齿ch ǐ也y ě.践ji àn其q í位w èi,行x íng其q í礼l ǐ,奏z òu其q í乐l è,敬j ìng 其q í所su ǒ尊z ūn,爱ài 其q í所su ǒ 亲q īn,事sh ì死s ǐ如r ú事sh ì生sh ēng,事sh ì 亡w áng 如r ú事sh ì存c ún ,孝xi ào 之zh ī至zh ì也y ě.郊ji āo 社sh è 之zh ī礼l ǐ,所su ǒ 以y ǐ 事sh ì上sh àng帝d ì 也y ě.宗z ōng庙mi ào之zh ī礼l ǐ,所su ǒ以y ǐ祀s ì乎h ū其q í先xi ān也y ě.明m íng乎h ū郊ji āo 社sh è 之zh ī 礼l ǐ,禘d ān尝ch áng 之zh ī义y ì,治zh ì国gu ó其q í如r ú示sh ì诸zh ū 掌zh ǎng乎h ū.”第d ì二èr 十sh í章zh āng哀āi 公g ōng问w èn政zh èng.子z ǐ曰yu ē：“文w én 武w ǔ之zh ī政zh èng,布b ù在z ài方f āng 策c è.其q í人r én存c ún,则z é其q í政zh èng 举j ǔ；其q í人r én亡w áng,则z é其q í政zh èng 息x ī.人r én 道d ào敏m ǐn 政zh èng ,地d ì道d ào 敏m ǐn 树sh ù.夫f ū政zh èng 也y ě者zh ě,蒲p ú卢l ú也y ě.故g ù为w éi政zh èng在z ài人r én.取q ǔ人r én 以y ǐ身sh ēn.修xi ū身sh ēn以y ǐ道d ào.修xi ū道d ào以y ǐ仁r én .仁r én者zh ě,人r én也y ě,亲q īn亲qin为w éi 年夜d à.义y ì者zh ě,宜y í也y ě,尊z ūn贤xi án为w éi 年夜d à.亲q īn亲qin之zh ī杀sh ā,尊z ūn贤xi án 之zh ī等d ěng,礼l ǐ所su ǒ 生sh ēng 也y ě.在z ài下xi à位w èi,不b ù 获hu ò乎h ū上sh àng,民m ín不b ù可k ě得d é而ér治zh ì矣y ǐ.故g ù君j ūn 子z ǐ,不b ù可k ě以y ǐ不b ù修xi ū身sh ēn.思s ī修xi ū身sh ēn,不b ù可k ě。
